De projectnaam Vernieuwing Bitterzoete Route grijpt terug op een project van Academie van de Stad genaamd Straatwijs uit 2017, waarin studenten een wandelroute langs koloniale straatnamen ontwikkelden. Deze ‘Bitterzoete Route’ symboliseert zowel het pijnlijke slavernij- en koloniale verleden van Utrecht als het belang van kennis en bewustwording over dit onderwerp. De projectenreeks Vernieuwing Bitterzoete Route bestaat uit drie deelprojecten waarin het onderzoek uit 2017 wordt vernieuwd, naar aanleiding van een motie van de Utrechtse gemeenteraad. “Binnen de gemeente Utrecht is veel aandacht voor de vraag hoe je inwoners beter kunt informeren over het koloniale verleden van de stad. We willen de geschiedenis eerlijk in de ogen kijken en helderheid scheppen over de mensen naar wie onze straten zijn vernoemd. Eén manier om dat te doen is door te kijken naar hoe inclusief je openbare ruimte is. Veel Utrechtse straatnamen zijn vernoemd naar prominente figuren uit het koloniale verleden van Nederland”, aldus Roman.
Het in kaart brengen van het koloniale verleden van straatnamen in Utrecht is geen kleine opgave. Daarom is het project verdeeld over drie studententeams met ieder een eigen taak. Zo maakten studenten een database van alle straatnamen met een koloniale link en werd dit daarna verdiept met historisch bronnenonderzoek. Roman benadrukt dat het project verder gaat dan alleen onderzoek doen. “Als je de geschiedenis niet kent, begrijp je de maatschappij van nu niet. Het koloniale verleden heeft Utrecht gevormd, en dat moeten we eerlijk in de ogen kijken om dezelfde fouten niet te herhalen.”
Vanwege het succes van project Straatwijs besloot de gemeente Utrecht dit project wederom met studenten op te pakken. “Het leek ons tof als studenten de stad ook op een andere manier leren kennen. Als gemeente vinden we het bovendien belangrijk om bij te dragen aan de ontwikkeling en kennis van jonge mensen in de stad.” Bij de vraag hoe de samenwerking met studenten tot nu toe is bevallen, antwoordt Roman enthousiast. “Ik vond het heel bijzonder om te zien hoe betrokken, passievol en gedreven de studenten waren. Ze hebben echt ontzettend hard gewerkt en namen veel verantwoordelijkheid. Het stereotype ‘gemakzuchtige student’ hebben ze totaal doorbroken!” Ook over de samenwerking met Academie van de Stad is ze te spreken. “Jullie werken heel ontzorgend. Het is het afgelopen jaar erg druk bij ons geweest, dus het is heel erg fijn dat de projectcoördinator van Academie van de Stad de planning en begeleiding van de studenten voor haar rekening neemt.”
De inzet en motivatie van de studenten was de drijvende kracht achter de impact van het project. Waar de gemeente vooraf nog rekende op zo’n 100 tot 300 straatnamen met een koloniale achtergrond, bracht het onderzoek van de studenten er uiteindelijk meer dan 800 aan het licht. Juist doordat ze zich vastbeten in het onderzoek, waren de straatnamen niet langer slechts borden op de hoek van de straat, maar dragers van verhalen die een verborgen verleden zichtbaar maken. Roman merkt dat dit effect ook voelbaar is bij haar collega’s die aan het project meewerken: “Iedereen die erbij betrokken is, loopt niet meer op dezelfde manier door de stad. Zodra je de verhalen achter de straatnamen kent, kijk je er anders naar. Dat is precies de impact die we hopen te bereiken.”
De opbrengsten van de deelprojecten blijven bovendien niet op de plank liggen. Zo wordt er momenteel gewerkt aan plannen om een groot aantal straatnamen die een koloniale achtergrond hebben, te voorzien van onderschriften. Studenten hebben hiervoor al suggesties gedaan. Zo krijgt hun onderzoek een plek in de openbare ruimte en wordt de kennis gedeeld met de stad.
Komend semester gaat het (voorlopig) laatste deelproject van start. Twee afstudeerders gaan aan de slag met een ontwerp voor de openbare ruimte, waarin het koloniale verleden van de straatnamen zichtbaar wordt gemaakt. Roman kijkt ernaar uit. “We gaan moedig voorwaarts! We staan aan het begin van een mooie verandering in de stad, die straks heel tastbaar wordt in de openbare ruimte. Ook voor de studenten is dat waardevol – de tijd en moeite die zij erin hebben gestopt zien ze straks overal in de stad terug.”
